Het grind kraakt onder haar schoenen als mijn grootmoeder richting het graf schuifelt. Op enkele meters volgt mijn tante met een rolstoel. Die is niet nodig, maar wel mee. Aangekomen plukt ze wat dorre bloemen uit een vlinderstruik. Ook een natuurbegraafplaats mag zich een beetje fatsoeneren op een dag als vandaag. ‘Ik wil straks rechts liggen’, met een knokige hand gebaart ze naar de lege plek naast de struik, ‘daar lig ik ook in bed.’
Het is vandaag zes jaar geleden dat mijn grootvader kwam te overlijden. Eigenlijk waren lichaam en geest op voordat hij dat zelf was. De dood hanteert zo zijn eigen logica. Na het bezoek wandelen we over het grindpad terug naar de auto. Enkele meters voor me loopt oma, ondersteund door mijn moeder. Ik vang flarden op van een gesprek. Ze hebben het over hoe mooi het hier is en dat dit een geschikte rustplaats is. Een stralende zon probeert het gesprek licht te houden.
Ik vind het moeilijk toe te geven, maar ik kan me de periode rond het overlijden van opa niet goed herinneren. Ik weet nog dat ik veel dronk – zoals ik altijd veel dronk. Ik weet dat ik dronken was toen ik het belletje kreeg dat zijn einde naderde. Dat ik gedronken had toen ik hem voor de laatste keer bezocht. Ik weet dat ik dronken was tijdens het plannen van de uitvaart en dat mijn familie weinig aan me had – zowel praktisch als emotioneel.
Verder weet ik dat ik tijdens de uitvaart dronken zou zijn geweest als mijn toenmalige vriendin het niet expliciet had verboden. Uiteindelijk heb ik nog gesproken – nuchter en eerlijk, maar ook met trillende handen en kletsnat van het zweet. Mijn vriendin zong een prachtige versie van Franz Schuberts Ave Maria. Voor de meeste aanwezigen stond ik er goed op, maar mijn familie had in aanloop een andere kant van mij gezien. Na de plechtigheden meldde ik me direct aan de bar. Niemand keek raar op van een rouwende kleinzoon die een glaasje te veel dronk.
Drie jaar later zat ik op een gure ochtend in oktober tegenover mijn grootmoeder. Nuchter dit keer. Bij een maaltijd van worstenbroodjes en groentesoep probeerde ik onhandig uit te leggen wat er de jaren ervoor was gebeurd. Dat ging moeizaam. Ik was bang dat ze het niet zou begrijpen; ik was bang dat niemand het begreep. Ook zij ging door een moeilijke periode. Haar huis was groot en koud zonder opa. Er zat angst in haar stem. Wie was zij zonder de man voor wie ze zo lang had gezorgd? Ook ik twijfelde: wat was er van mijn persoonlijkheid over na die jarenlange wervelwind van drank en leugens. Buiten beukte een najaarsstorm op het raam. Nadat we elkaar een poos in stille herkenning hadden aangestaard, pakte mijn oma mijn hand en sprak met een strijdlustige flikkering in haar ogen:
“We zouden misschien willen dat alles anders was gelopen, m’n jongen, maar er komt altijd weer iets nieuws om voor te leven.”
Terug naar de zomer van 2026. Na het bezoek aan de begraafplaats eten we met de familie Chinees in het huis van mijn grootouders. Het vallen van de avond zorgt voor verkoeling. Bij de koffie halen we herinneringen op aan opa. Oma zit in haar stoel en geeft haar eerste achterkleinkind de fles. Op een afstandje luistert ze mee naar onze anekdotes, maar haar blik is gefocust op het nieuwe leven in haar armen. Oude botten ondersteunen het kwetsbare hoofdje. Het meisje drinkt onverstoorbaar.
Aan tafel maakt een oom een grap. Er wordt gelachen. Ik roer in mijn koffie. In haar stoel wiegt oma het kind rustig, alsof ze nooit anders heeft gedaan. (Groot)moeder met kind – de halve kunstgeschiedenis is rond dit beeld opgebouwd. De begraafplaats, de dorre vlinderstruik en het grindpad lijken lichtjaren verwijderd. Ze kijkt op en tussen twee familieleden door vindt haar blik de mijne. Ze knikt en glimlacht bescheiden, maar het zijn haar ogen die spreken met weer die twinkeling vol vertrouwen:
Kijk maar goed, m’n jongen: er komt altijd weer iets nieuws.